Thu hoạch và sơ chế củ sâm: khâu quyết định giá bán

Phần lớn công sức của một vụ nằm trong mười hai tháng chăm sóc, nhưng phần lớn chênh lệch giá lại nằm trong hai ngày cuối. Đây là khâu ít được nói tới nhất và cũng là khâu dễ cải thiện nhất.

Chọn thời điểm thu

Thu vào cuối mùa khô. Đất khô ráo nên đào dễ, củ sạch và ít bị hỏng trong quá trình vận chuyển.

Quan sát phần lá trên mặt đất. Lá bắt đầu tàn là dấu hiệu củ đã tích luỹ xong.

Đào thử vài gốc trước. Kiểm tra kích thước củ trước khi thu cả luống.

Ngừng tưới trước khi thu vài ngày. Đất ẩm làm củ bám đất và dễ xước khi rửa.

Chọn ngày nắng ráo. Vừa dễ đào vừa phơi được ngay.

Thu vào buổi sáng sớm. Tránh nắng gắt làm củ mất nước ngay tại ruộng.

Chuẩn bị đủ nhân công trước. Thu kéo dài nhiều ngày làm chất lượng không đồng đều.

Chuẩn bị sẵn chỗ rửa và phơi. Đào xong mới lo chỗ là muộn.

Không thu khi trời sắp mưa. Củ ướt không phơi được và dễ mốc.

Ghi ngày thu cho từng luống. Thông tin này đi theo sản phẩm tới tay người mua.

Đào củ không gãy

Dùng cuốc bản rộng hoặc xẻng. Dụng cụ nhọn là nguyên nhân chính làm gãy và xước củ.

Đào cách gốc một khoảng an toàn. Rồi mới nhẹ nhàng bẩy vào trong.

Đào sâu hơn chiều dài củ dự kiến. Củ thường dài hơn bạn nghĩ.

Nhấc cả bầu đất lên rồi mới gỡ. Giằng thân cây kéo lên là cách làm gãy củ nhanh nhất.

Không giật mạnh phần thân. Thân đứt còn củ nằm lại dưới đất.

Gỡ đất bằng tay thay vì gõ đập. Va đập làm dập củ mà mắt thường không thấy ngay.

Đặt củ vào khay có lót. Không đổ đống vào bao tải.

Không chất chồng quá dày. Lớp dưới bị đè dập.

Che nắng cho củ vừa đào. Nắng trực tiếp làm củ héo nhanh.

Chuyển về khu sơ chế trong ngày. Không để qua đêm ngoài ruộng.

Rửa và phân loại

Rửa bằng nước sạch ngay trong ngày. Đất khô bám chặt thì sau đó phải chà mạnh và làm xước củ.

Ngâm nhẹ trước khi rửa. Đất tự bong ra, đỡ phải chà.

Dùng bàn chải mềm. Bàn chải cứng làm mất lớp vỏ ngoài.

Không dùng vòi xịt áp lực cao. Làm dập bề mặt củ.

Cắt bỏ rễ con và phần thân. Gọn gàng và giúp bảo quản tốt hơn.

Phân loại theo kích thước. Củ to, củ vừa, củ nhỏ bán cho các nhóm khách khác nhau.

Tách riêng củ gãy và củ xước. Vẫn dùng được nhưng để làm sản phẩm chế biến.

Loại bỏ củ có dấu hiệu thối. Một củ hỏng làm hỏng cả mẻ khi đóng gói.

Để ráo hoàn toàn trước bước tiếp theo. Nước còn đọng là mốc.

Cân và ghi số lượng từng loại. Dữ liệu để tính hiệu quả vụ.

Phơi và sấy

Phơi nắng nhẹ là cách truyền thống. Rẻ nhưng phụ thuộc thời tiết và mất nhiều ngày.

Không phơi nắng gắt trực tiếp. Vỏ khô cứng bên ngoài trong khi bên trong còn ẩm.

Thái lát trước khi phơi cho nhanh khô. Nhưng củ nguyên bán được giá cao hơn.

Sấy ở nhiệt độ thấp là tốt nhất. Giữ được màu và hoạt chất.

Đảo đều trong quá trình phơi sấy. Khô không đều là nguyên nhân mốc về sau.

Phơi trên khay có lỗ thoáng. Không phơi trực tiếp trên nền xi măng nóng.

Che chắn khi trời chuyển mưa. Một trận mưa làm hỏng cả mẻ đang phơi.

Kiểm tra độ khô bằng cách bẻ thử. Giòn và gãy gọn là đạt.

Để nguội hẳn trước khi đóng gói. Đóng khi còn ấm là tạo hơi nước trong bao.

Ghi rõ củ tươi hay củ khô trên nhãn. Hai loại có cách dùng và giá khác nhau.

Đóng gói và bán

Bao bì kín và chống ẩm. Dược liệu khô hút ẩm rất nhanh trong khí hậu này.

Có gói hút ẩm nếu để lâu. Chi phí nhỏ, tránh được mốc.

Ghi ngày thu và ngày đóng gói. Thông tin cơ bản mà khách nghiêm túc luôn tìm.

Ghi rõ vùng trồng. Câu chuyện nguồn gốc là lợi thế của vườn nhỏ.

Chia thành gói nhỏ vừa dùng. Khách mở gói lớn dùng dần là gói đó hút ẩm.

Chụp ảnh thật của sản phẩm. Đừng dùng ảnh trên mạng, khách nhận ra ngay.

Bán trực tiếp cho người dùng cuối. Biên lợi nhuận khác hẳn bán đổ cho thương lái.

Kết hợp bán tại vườn cho khách du lịch. Kênh nhỏ nhưng hiệu quả và xây được khách quen.

Bán theo bộ cùng sản vật khác. Mật ong, trà hoa, dược liệu đi cùng nhau dễ bán hơn.

Giữ liên lạc với khách đã mua. Vụ sau họ là những người mua đầu tiên.

Câu hỏi thường gặp

Khi nào thì biết củ sâm đã đến lúc thu?

Khi phần lá trên mặt đất bắt đầu tàn và đang vào cuối mùa khô. Nên đào thử vài gốc để kiểm tra kích thước củ trước khi thu cả luống.

Làm sao đào củ mà không bị gãy?

Dùng cuốc bản rộng, đào cách gốc một khoảng an toàn rồi bẩy vào trong, nhấc cả bầu đất lên và gỡ đất bằng tay. Tuyệt đối không giằng thân cây kéo lên.

Nên phơi nắng hay sấy?

Sấy ở nhiệt độ thấp giữ được màu và hoạt chất tốt hơn, nhưng cần thiết bị. Nếu phơi nắng thì tránh nắng gắt trực tiếp, vì vỏ khô cứng bên ngoài trong khi bên trong còn ẩm.

Vì sao củ sơ chế kỹ lại bán được giá hơn?

Vì củ nguyên vẹn, sạch, phân loại đồng đều và đóng gói có ghi ngày thu cùng vùng trồng cho khách cơ sở để tin tưởng, trong khi củ gãy xước chỉ bán được cho chế biến.