Trồng xen dưới tán: cách tận dụng vườn cà phê và cây ăn quả sẵn có

Một vườn cà phê hay vườn bơ có rất nhiều khoảng trống giữa các hàng. Ở đó ánh sáng yếu hơn, đất mát hơn, và có cả một nhóm cây thích điều kiện đó. Vấn đề là chọn đúng cây và đừng tham.

Lợi ích của trồng xen

Tận dụng diện tích đang bỏ trống. Không tốn thêm đất mà vẫn có thêm sản phẩm.

Che phủ mặt đất chống xói. Đặc biệt quan trọng trên đất dốc trong mùa mưa.

Giữ ẩm cho cây chính. Lớp thực vật thấp giảm bốc hơi nước từ mặt đất.

Giảm cỏ dại. Cây trồng xen chiếm chỗ của cỏ, đỡ công làm cỏ.

Đa dạng nguồn thu. Một cây mất giá thì còn cây khác bù.

Tăng nguồn hoa cho ong. Nếu bạn nuôi ong thì đây là lợi ích trực tiếp.

Cải thiện đất theo thời gian. Nhất là khi trồng xen cây họ đậu.

Rải đều công việc trong năm. Không dồn tất cả vào một mùa thu hoạch.

Tăng đa dạng sinh học trong vườn. Nhiều thiên địch hơn, ít sâu bệnh hơn.

Làm vườn đẹp hơn. Yếu tố này có giá trị thật nếu bạn đón khách.

Chọn cây phù hợp

Chọn cây chịu bóng. Đây là tiêu chí đầu tiên, cây ưa nắng trồng dưới tán sẽ vống và không cho thu.

Cây rễ nông ít cạnh tranh hơn. Tránh cây rễ sâu tranh nước với cây chính.

Cây ngắn ngày dễ thử nghiệm. Sai thì mất một vụ chứ không mất nhiều năm.

Gừng và nghệ hợp dưới tán. Chịu bóng tốt và có đầu ra ổn định.

Đinh lăng phát triển tốt trong bóng râm. Cây lâu năm cho thu dần.

Một số loại rau ăn lá bản địa. Thị trường nhỏ nhưng bán được tại chỗ.

Cây họ đậu che phủ. Vừa cải tạo đất vừa cho thu phụ.

Cây dược liệu tuỳ mức độ che bóng. Phải thử ở diện tích nhỏ trước vì mỗi vườn một khác.

Tránh cây cần nhiều nắng như cây lấy củ ưa sáng. Trồng xen thì củ sẽ nhỏ.

Hỏi kinh nghiệm vườn khác trong vùng. Nhanh hơn tự thử từ đầu rất nhiều.

Bố trí trong vườn

Chừa khoảng cách với gốc cây chính. Trồng sát gốc là tranh nước phân trực tiếp.

Trồng giữa hai hàng cây lâu năm. Nơi ánh sáng lọt xuống nhiều nhất.

Theo đường đồng mức nếu đất dốc. Vừa chống xói vừa dễ đi lại chăm sóc.

Chừa lối đi để làm việc. Không thể thu hoạch cà phê nếu không còn chỗ đứng.

Tính tới việc cây chính lớn thêm. Tán rộng ra thì bóng dày hơn sau vài năm.

Bố trí theo mức độ che bóng. Chỗ sáng trồng cây cần nắng hơn, chỗ tối trồng cây chịu bóng.

Đánh dấu khu thử nghiệm. Để so sánh với khu không trồng xen.

Không trồng xen toàn bộ vườn ngay. Bắt đầu bằng một khoảnh nhỏ.

Giữ khoảng trống cho máy móc nếu có. Vườn cần xe rùa và máy phun đi được.

Vẽ sơ đồ vườn. Rất hữu ích khi vườn có nhiều loại cây.

Nước và dinh dưỡng

Cây trồng xen dùng chung nguồn nước. Phải tính tăng lượng tưới hoặc chấp nhận chia sẻ.

Tưới nhỏ giọt giúp chia nước có kiểm soát. Hiệu quả hơn tưới tràn nhiều lần.

Bón phân riêng cho cây trồng xen. Đừng cho rằng phân của cây chính là đủ.

Ưu tiên phân hữu cơ. Cải thiện đất cho cả hai tầng cây.

Theo dõi cây chính có bị ảnh hưởng không. Lá vàng và quả nhỏ là dấu hiệu cạnh tranh.

Giảm mật độ trồng xen nếu thấy cạnh tranh. Cây chính vẫn là nguồn thu chính.

Che phủ gốc bằng vật liệu hữu cơ. Giữ ẩm cho cả hai.

Không dùng thuốc trừ sâu cho cây trồng xen. Ảnh hưởng tới cây chính và tới ong.

Kiểm tra sâu bệnh lây chéo. Một số bệnh lây giữa các loài cây.

Ghi chép để đánh giá sau một năm. Trồng xen chỉ đáng làm khi tổng thu tăng thật.

Sai lầm thường gặp

Trồng quá dày vì tiếc đất. Kết quả là cả hai tầng cây đều kém.

Chọn cây ưa nắng. Sai lầm cơ bản nhất và cũng phổ biến nhất.

Trồng sát gốc cây chính. Tranh nước và phân ngay tại vùng rễ quan trọng nhất.

Không tính tới thu hoạch cây chính. Tới mùa hái cà phê mới phát hiện không còn lối đi.

Trồng cả vườn ngay từ đầu. Sai một lần là sai trên toàn bộ diện tích.

Không tăng lượng nước tưới. Cả vườn cùng thiếu nước trong mùa khô.

Bỏ bê cây trồng xen. Cây không chăm thì thành ổ sâu bệnh.

Chọn cây không có đầu ra. Trồng được nhưng không bán được thì vô nghĩa.

Không ghi chép để so sánh. Không biết mô hình có hiệu quả hay không.

Bỏ cuộc sau một vụ. Trồng xen cần vài vụ để tìm ra công thức hợp với vườn của bạn.

Câu hỏi thường gặp

Cây nào trồng xen dưới tán cà phê tốt nhất?

Những cây chịu bóng và rễ nông như gừng, nghệ, đinh lăng hoặc cây họ đậu che phủ. Tiêu chí quan trọng nhất là chịu bóng, vì cây ưa nắng trồng dưới tán sẽ vống và không cho thu.

Trồng xen có làm giảm năng suất cây chính không?

Có thể, nếu trồng quá dày hoặc quá sát gốc. Nên chừa khoảng cách với gốc cây chính, theo dõi dấu hiệu lá vàng quả nhỏ, và giảm mật độ ngay khi thấy cạnh tranh.

Có cần tăng lượng nước tưới khi trồng xen không?

Có. Cây trồng xen dùng chung nguồn nước với cây chính, nên phải tính tăng lượng tưới hoặc chuyển sang tưới nhỏ giọt để chia nước có kiểm soát.

Nên bắt đầu trồng xen từ diện tích bao nhiêu?

Một khoảnh nhỏ để thử nghiệm, có đánh dấu để so sánh với khu không trồng xen. Trồng cả vườn ngay từ đầu nghĩa là nếu chọn sai cây thì sai trên toàn bộ diện tích.